Koordinasi Gagal atawa Dipupus Ku Niat? KPK Ngalalaworakeun Waktu Konferensi Pers Polri Ngeunaan Kasus Korupsi Asabri jeung PLN BB

Konferénsi pers nu dijadwalkeun ku Polda Metro Jaya dina Jumaah (10/7) peuting ngaguncang ruangan redaksi jeung kalangan penegak hukum—henteu alatan ngungkab kasus korupsi gedé nu disebutkeun, tapi alatan keunikan simbolik nu ampir teu kacatet dina protokol resmi: dua papan ngaran pejabat KPK nu dadakan dicabut saméméh acara dimimitian, sarta kadatangan Deputi Korsup KPK Ely Kusumastuti jeung Deputi Penindakan Asep Guntur Rahayu nu ngaleungit ti panggung tanpa béja—sanajan saméméhna geus diumumkeun minangka bagian tim penyidik gabungan.

Polri, ngaliwatan Kabid Humas Kombes Budi Hermanto, ngusahakeun nutupan anehna ku narasi téknokratis: “Koordinasi antarlembaga penegak hukum dina ngungkab tindak pidana korupsi.” Tapi pikeun para ahli hukum jeung wartawan investigasi, kajadian ieu lain ngan saukur prosedur. Ieu ngingetan urang kana mekanisme koordinasi nu beuki rapuh antara Polri jeung KPK—dua instansi nu sacara konstitusional kudu jadi garda hareup pemberantasan korupsi, tapi kiwari mindeng katingali leumpang dina dua irama nu béda.

Dina konferénsi pers éta, Polri memang nampilkeun tilu ngaran: Diréktur Penindakan Kortas Tipidkor Polri Brigjen Robertus Yohanes De Deo, Ditreskrimsus Polda Metro Jaya Kombes Victor Dean Mackbon, jeung Kabid Humas Budi Hermanto. Henteu aya wujud KPK. Padahal, Kakortastipidkor Polri Irjen Totok Suharyanto saméméhna nyebut yén tilu kasus gedé—pangadaan batu bara PLN (BB), skandal Asabri 2020–2025, jeung penyelesaian hutang PT CBS–PT KNI—dikerjakeun ngaliwatan joint investigation. Lamun memang éta gawé bareng, naha KPK teu hadir boh sacara simbolik boh substantif? Naha papan ngaran nu geus dipasang dadakan dicabut? Naha ieu mangrupa penarikan diri sukarela ti pihak KPK, atawa ekspresi ketegangan nu disumputkeun kana dominasi Polri dina nyidik kasus nu saméméhna jadi wewenang KPK?

Barang bukti nu disita—dolar AS, dolar Singapura, jeung emas batangan puluhan kilogram—némbongkeun sabaraha gedéna skala transaksi ilegal nu diperkirakeun lumangsung. Tapi nu leuwih matak hariwang nyaéta kaburana wates yurisdiksi. Contona, kasus Asabri ti mimiti geus jadi wewenang KPK dumasar kana Peraturan KPK No 7 Taun 2022 ngeunaan Kewenangan Penyidikan jeung Penuntutan. Ku kituna, kunaon Polri ngarebut inisiatif penyidikan tanpa partisipasi aktif KPK? Naha aya parobahan kebijakan internal nu teu diumumkeun? Atawa Polri keur nguji wates wewenang KPK ngaliwatan praktek de facto?

Leuwih jauh, kajadian ieu lumangsung di tengah usaha nguatkeun KPK sanggeus UU No 19/2019 nu sempet dilemahkeun ku UU No 19/2019 jo. UU No 30/2022. Lamun koordinasi antarlembaga penegak hukum masih dipirig ku simbol-simbol nu dibuang tanpa alesan, urang ngadeukeutan bahaya nyata: penegakan hukum nu fragmentaris, teu konsisten, jeung rawan dimanipulasi ku kapentingan politik atawa ékonomi. Dina kasus korupsi struktural kawas Asabri jeung PLN BB, nu ngabalukarkeun karugian nagara puluhan triliun rupiah, kaburana peran malah nyadiakeun ruang keur pelaku ngamangpaatkeun jurang antarinstitusi.

Opini Jero: Antara Simbol Nu Dicabut jeung Kapercayaan Nu Ditarik

Kajadian konferénsi pers nu “kosong” ti wujud KPK lain ngan kasalahan administratif. Ieu mangrupa cermin krisis legitimasi prosedural dina perjuangan ngalawan korupsi di Indonesia. Urang geus ningali pola sarupa: Polri ngagali, nyita, jeung ngumumkeun tersangka—tanpa KPK nu saméméhna geus ngamimitian penyelidikan. Padahal, UU No 31/1999 sakumaha dirobah ku UU No 20/2001 jeung UU No 19/2019 jelas nempatkeun KPK salaku lembaga nu boga wewenang eksklusif pikeun kasus korupsi kalayan karugian nagara di luhur Rp10 miliar atawa nu boga dampak luar biasa. Asabri jeung PLN BB jelas nyumponan kriteria éta. Lamun Polri ngarebut wewenang tanpa koordinasi transparan jeung béja babarengan, urang ngadeukeutan ambiguitas hukum nu bahaya: naha KPK geus ngaleupaskeun wewenangana sacara de facto, atawa Polri nu ngalegaan yurisdiksi tanpa dasar hukum nu kuat?

Sajaba ti éta, kaputusan KPK pikeun teu hadir dina konferénsi pers—utamana sanggeus papan ngaranana dicabut—ngagambarkeun pergeseran kakuatan internal nu teu séhat. Dina demokrasina nu séhat, koordinasi antarlembaga penegak hukum kudu dumasar kana prinsip silih hormat, lain silih ngantosan idin atawa ngindarkeun sorotan. Lamun KPK milih diam jeung ngaleungit, publik boga hak nanya: naha ieu wujud patuh kana tekanan politik, atawa réspon kana kahoyong Polri nu teu hayang bagi panggung? Padahal, dina kasus korupsi struktural kawas ieu, kasuksésan pemberantasan teu diukur tina jumlah tersangka, tapi tina keberanian ngungkab struktur kakuatan nu ngajaga. Pikeun éta, diperlukeun sinergi nu teu cukup ku surat koordinasi—tapi kudu ngaliwatan kapercayaan, kabuka, jeung komitmen babarengan.

Di sisi séjén, Polri sigana keur ngawangun narasi anyar: yén Polri sanggup ngatur kasus korupsi gedé tanpa KPK. Ieu usaha restorasi otoritas institusional sanggeus reformasi, nu sabenerna wajar—tapi kudu dilakukeun dina kerangka hukum nu jelas jeung transparan. Lamun teu kitu, nu kajadian lain nguatkeun penegakan hukum, tapi fragmentasi kakuatan nu mempermudah pelaku korupsi ngamangpaatkeun jurang antarinstitusi. Contona: tersangka bisa ngadamel banding kana penyidikan Polri ku alesan teu aya partisipasi KPK, atawa sabalikna, KPK bisa nolak nuntut tersangka nu ditetepkeun Polri sabab dianggap teu nyumponan standar penyidikan KPK. Dina skenario pangparahna, urang bakal balik deui ka era 2015–2019: nalika korupsi teu deui dikejar, tapi ngan dihindari ku pelaku nu pinter maca dinamika institusional.

Kusabab éta, abdi nandeskeun dua hal: kahiji, Polri jeung KPK kudu gancang ngumumkeun babarengan mékanisme koordinasi nu dipaké dina kasus-kasus ieu—kalebet bagi peran, aksés informasi, jeung wates wewenang masing‑masing. Kadua, Komisi III DPR kudu geuwat ngondang kapala KPK jeung Polri pikeun ngajelaskeun dinamika ieu sacara terbuka. Lamun teu, simbol-simbol nu dicabut ti méja konferénsi pers lain ngan papan ngaran—tapi ogé kapercayaan publik nu dicabut ti lembaga penegak hukum. Kapercayaan nu geus leungit, leuwih hésé dipulihkeun tibatan emas batangan nu disimpen sanggeus penggeledahan.