Koordinasi Gagal utawa Kedadeyan Disumputaké? KPK Dumadakan “Mlayu” Nalika Konferensi Pers Polri Ngrembug Kasus Korupsi Asabri lan PLN BB.

Konferensi pers sing direncanakake Polda Metro Jaya ing wengi Jumuah (10/7) ora mung nggegirisi redaksi lan kalangan penegak hukum amarga kasus korupsi gedhé sing bakal diungkap, nanging luwih amarga keanehan simbolis sing ora kacathet ing protokol resmi: loro plakat jeneng pejabat KPK sing dipasang dadakan banjur dicopot pas acara arep diwiwiti, lan kehadiran Deputi Korupsi KPK Ely Kusumastuti lan Deputi Penindakan Asep Guntur Rahayu sing ngilang saka panggung tanpa kabar—senajan sadurunge wis diumumaké dadi bagéan tim penyidik gabungan.

Polri, liwat Kabid Humas Kombes Budi Hermanto, nyoba nutupi keanehan iki kanthi narasi teknokratis: “Koordinasi antar‑penegak hukum ing pengungkapan tindak pidana korupsi.” Nanging kanggo para pengamat hukum lan wartawan investigasi, kedadean iki ora mung masalah prosedural. Iki ngelingaké kita marang mekanisme koordinasi sing saya rapuh antarané Polri lan KPK—loro lembaga sing sacara konstitusional kudune dadi garda ngarep pemberantasan korupsi, nanging saiki kerep katon mlaku ing irama sing béda.

Ing konferensi pers mau, Polri mung nampilaké telung jeneng: Direktur Penindakan Kortas Tipidkor Polri Brigjen Robertus Yohanes De Deo, Ditreskrimsus Polda Metro Jaya Kombes Victor Dean Mackbon, lan Kabid Humas Budi Hermanto. Ora ana pratanda saka KPK. Padahal, Kakortastipidkor Polri Irjen Totok Suharyanto sadurunge ngandharaké yèn telung kasus gedhé—pengadaan batu bara PLN (BB), skandal Asabri 2020–2025, lan penyelesaian utang PT CBS–PT KNI—bakal ditangani liwat joint investigation. Yèn pancen bener kerjasama, ngapa KPK ora muncul, ora sacara simbolis lan ora sacara substantif? Ngapa plakat jeneng sing wis dipasang dadakan banjur dicopot? Apa iki wujud penarikan diri sukarela saka KPK, utawa ekspresi ketegangan sing ndhelik amarga dominasi Polri ing penyidikan kasus sing sakdurunge dadi wewenang KPK?

Barang bukti sing disita—dolar AS, dolar Singapura, lan emas batangan puluhan kilogram—nuduhaké betapa gedhéné skala transaksi ilegal sing diduga kedadeyan. Nanging sing luwih nguwatiraké yaiku ketidakjelasan yurisdiksi. Contoné kasus Asabri, wiwit awal dadi wewenang KPK miturut Peraturan KPK Nomor 7 Tahun 2022 babagan Kewenangan Penyidikan lan Penuntutan. Lalu, ngapa Polri njupuk inisiatif penyidikan tanpa melibataké KPK sacara aktif? Apa ana owah‑owahan kebijakan internal sing ora diumumaké? Utawa Polri lagi nyoba ngukur wates wewenang KPK liwat praktik de facto?

Luwih adoh, kedadean iki dumadi ing tengah upaya nguataké KPK sawisé UU No. 19/2019 sing sempat diperkecil liwat UU No. 19/2019 jo. UU No. 30/2022. Yèn koordinasi antarlembaga penegak hukum isih kebak simbol‑simbol sing dibuwang begitu wae, kita lagi ngadhepi ancaman nyata: penegakan hukum sing fragmentaris, ora konsisten, lan gampang dimanipulasi déning kepentingan politik utawa ekonomi. Ing kasus korupsi struktural kaya Asabri lan PLN BB, sing nyebabaké kerugian negara puluhan triliun rupiah, ketidakjelasan peran malah maringi ruang kanggo pelaku supaya njupuk kauntungan saka jurang antarlembaga.

Opini Mendalam: Antara Simbol sing Ditarik lan Kapercayan sing Ditarik

Kedadean konferensi pers sing “kosong” saka wajah KPK dudu kacilakan administratif. Iki minangka cermin krisis legitimasi prosedural ing upaya pemberantasan korupsi ing Indonesia. Kita wis ndelok pola sing padha: Polri nggeledah, nyita, lan ngumumaké tersangka—tanpa KPK sing sadurunge ngluncuraké penyelidikan. Padahal, UU No. 31/1999 sing wis diowahi déning UU No. 20/2001 lan UU No. 19/2019 cetha nempataké KPK minangka lembaga sing nduwèni wewenang eksklusif kanggo kasus korupsi kanthi kerugian negara luwih saka Rp 10 miliar utawa kasus sing duwé dampak luar biasa. Asabri lan PLN BB jelas cocog karo kriteria iku. Yèn Polri banjur njupuk alih tanpa koordinasi sing transparan lan tanpa pengumuman bebarengan, kita mlebu ing ambiguitas hukum sing mbebayani: apa KPK wis nglepas wewenangé sacara de facto, utawa Polri lagi ngembangaké yurisdiksi tanpa dhasar hukum sing kuat?

Luwih saka iku, keputusan KPK kanggo ora rawuh ing konferensi pers—utamane sawisé plakat jenenge dicopot—nuduhaké pergeseran kekuasaan internal sing ora sehat. Ing sistem demokrasi sing sehat, koordinasi antarlembaga penegak hukum kudu adhedhasar prinsip saling menghormati, ora mung ngenteni ijin utawa ngindhari eksposur. Yèn KPK milih meneng lan ngindhari, publik nduwèni hak takon: apa iki wujud kepatuhan marang tekanan politik, utawa reaksi marang keengganan Polri kanggo nuduhaké ruang? Padahal, ing kasus korupsi struktural kaya iki, sukses pemberantasan ora diukur saka jumlah tersangka, nanging saka keberanian mbongkar struktur kekuasaan sing nglindhungi. Lan kanggo nggayuh iku, dibutuhaké sinergi sing ora mung liwat surat koordinasi—nanging kudu liwat kapercayan, keterbukaan, lan komitmen bebarengan.

Saka sisih liya, Polri kayane lagi nyoba ngukir narasi anyar: yèn Polri bisa nangani kasus korupsi gedhé tanpa KPK. Iki upaya restorasi otoritas institusional pasca‑reformasi, sing lumrah—nanging kudu dilakokaké ing kerangka hukum sing cetha lan transparan. Yèn ora, sing kedadeyan ora dadi penguatan penegakan hukum, nanging fragmentasi kekuasaan sing mempermudah pelaku korupsi njupuk kauntungan saka jurang antarlembaga. Contoné: tersangka bisa nglamar banding marang penyidikan Polri kanthi alesan ora ana keterlibatan KPK, utawa KPK bisa nolak nuntut tersangka sing wis ditetepaké Polri amarga ora cocog karo standar penyidikan KPK. Ing skenario paling ala, kita bakal bali menyang era 2015–2019: nalika korupsi ora maneh dikejar, nanging mung dihindari déning para pelaku sing pinter maca dinamika institusional.

Kanggo ngatasi iki, aku ngajokaké loro langkah: kapisan, Polri lan KPK kudu cepet-cepet ngumumaké mekanisme koordinasi sing dipigunakaké ing kasus iki—kalebu pembagian peran, akses informasi, lan wates wewenang masing‑masing. Kapindho, Komisi III DPR kudu langsung nimbali pimpinan KPK lan Polri supaya nerangaké dinamika iki kanthi terbuka. Yèn ora, simbol‑simbol sing dicopot saka meja konferensi pers ora mung plakat jeneng—nanging uga kapercayan publik sing dicabut saka lembaga penegak hukum. Lan kapercayan sing wis ilang, luwih angel dibalekaké tinimbang emas batangan sing wis diamankan saka penggeledahan.