Potensi Emas Rp500 Triliun Isih Kabaos: Tito Karnavian Dhesak Pemda Segera Wujudno 'Kekaisaran' Kerajinan Lokal

JAKARTA - Ing tengahing gumunnyaing roda ekonomi digital ing donya, Menteri Dalam Negeri (Mendagri) Muhammad Tito Karnavian ngetokake "bom data" kang sekaligus dadi tamparan abot kanggo para kepala daerah ing Tanah Air. Ing acara pungkasan HUT ke-46 Dewan Kerajinan Nasional (Dekranas) ing Makassar, Sulawesi Selatan, Tito kanthi blak-blakan mratelakake ironi kang nyelakake ati: Indonesia, negara kanthi keanekaragaman budaya paling sugih ing donya, jebul malah ketinggalan ing perburuan pasar kerajinan global kang nilaine nganti Rp500 triliun saben taun.

Fakta menawa Indonesia durung lumebu peringkat 10 produsen kerajinan gedhe ing donya iku paradoks kang memalukan. "Kita duwe kaluwihan kang angel disaingi, yaiku the most diverse handicraft in the world, nanging potensi iki durung digali kanthi optimal," tegas Tito, kaya dikutip saka pernyataane, Minggu (28/7). Mantan Kapolri iki ora mung njaluk, dheweke nggedegake Pemerintah Daerah (Pemda) lan Dekranasda supaya tangi saka sare dawa.

Tito ngandhakake menawa langkah iki dudu mung bab estetika utawa nguri-uri budaya wae, nanging iku dharurat ekonomi. Kanthi nggali potensi lokal—kaya tuladha kang apik banget pangolahan limbah cangkang mutiara ing Raja Ampat dadi produk kanthi aji dhuwur—Indonesia bisa nggawe lapangan kerja kang akèh lan nguatake sektor UMKM. Pasar global kebukak amba, nanging tanpa strategi kang tepat lan eksekusi kang atos saking tingkat daerah, potensi mas iki bakal mung dadi angka ing statistik.

Pangrembugan ing Makassar mau dihadiri dening sederet jeneng gedhe, kalebu Ketua Harian Dekranas Tri Tito Karnavian, Gubernur Sulsel Andi Sudirman Sulaiman, nganti Wali Kota Makassar Munafri Arifuddin. Kehadirane wong-wong mau dudu mung seremonial, nanging dadi sinyal menawa momentum ekonomi kreatif basis lokal kudu segera dikapitalisasi dadi kekuatan ekonomi nyata.

Opini Jero: Ing Balik Seruan Mendagri, Ana Jurang Pemisah Antara Retorika lan Eksekusi

Dadi jurnalis kang suwe ngawasi roda perputaran birokrasi ing negara iki, pernyataan Mendagri Tito Karnavian mau iku alarm bahaya kang seharushe ora dianggep mung instruksi rutin. Angka Rp500 triliun iku bukit emas kang lagi kita lenggahi, nanging ironisne, kita asring sibuk ngimpor barang-barang murah kang sakbenerne bisa kita produksi dhewe kanthi kualitas luwih unggul. Pitakonan kritise yaiku: ngapa kita ketinggalan?

Wangsulanane ana ing mentalitas birokrasi kita kang isih asring kejebak ing euforia seremonial. Dekranasda, kang seharushe dadi inkubator bisnis kanggo para perajin, asring mung dadi ajang pameran taunan utawa kegiatan sosial wae. Akeh kepala daerah kang luwih seneng motong pita pembukaan acara tinimbang lungguh bebarengan karo perajin kanggo mecahake masalah klasik: permodalan, akses pasar, lan standarisasi kualitas. Tuladha limbah cangkang mutiara ing Raja Ampat kang disebut Tito iku fenomena langka; ing akeh daerah liyane, potensi kang padha malah kebuang sia-sia amarga kurang inovasi lan kepeduliane para pengambil kebijakan.

Saliyane iku, kita kudu mandeg ngimpi menawa 'keunikan' wae wis cukup kanggo adol. Pasar global iku kejam. Dheweke ora mung tuku kain tenun amarga motife ayu, dheweke tuku crita, kualitas jahitan, kepatuhan wektu pengiriman, lan branding kang profesional. Tanpa intervensi serius saking Pemda kanggo nyediakake infrastruktur digital, latihan manajemen modern, lan perlindungan Hak Kekayaan Intelektual (HKI), para perajin lokal bakal terus dadi pedagang kaki lima ing pasar global, dene pihak liyane kang panen keuntungan maksimal.

Prediksiku, yèn instruksi Mendagri iki mung mandeg ing tingkat surat edaran tanpa ana sanksi utawa insentif kang jelas kanggo daerah, banjur limang taun mengko isih bakal krungu crita kang padha: Indonesia sugih, nanging rakyate mlarat. Kita butuh revolusi mental ing sektor iki. Pemda kudu mandeg dadi 'pengawas' lan miwiti dadi 'venture capital' utawa 'mitra bisnis' kanggo UMKM. Aja nganti potensi Rp500 triliun iku direbut dening negara liya kang luwih kreatif ngemas budaya kita dhewe.