Menteri Kebudayaan Fadli Zon Nampa Gelar Tradisional Muna: Penghargaan Budaya Utawa Simbol Politik?

Muna, Sulawesi Tenggara – Menteri Kebudayaan Republik Indonesia, Prof. Fadli Zon, diparingi gelar kehormatan adat Sangia Tilano Lia Mentaduno déning Lembaga Adat Muna ing tanggal 11 Juni 2026. Upacara sing digelar ing Kabupaten Muna iki uga dadi panggung peluncuran Festival Liangkabori, sawijining perayaan sing ngangkat situs lukisan cadas paling tuwa ing donya sing anyar-anyar iki diakoni yuswa 67.800 taun.

Ketua Lembaga Adat Muna, La Ode Muhammad Ruslan, negesake yèn panghargaan iki minangka wujud apresiasi marang penetapan lukisan cadas Liang Metanduno dadi warisan budaya donya nalika masa kepemimpinan Fadli Zon. “Kanthi gelar iki, muga‑muga silaturahmi antarane Menteri Kebudayaan lan warga Muna dadi luwih erat,” ujare Ruslan.

Nanging, ing balik seremonial sing katon prasaja iki, ana dinamika politik sing patut dipriksa. Gubernur Sulawesi Tenggara, Andi Sumangerukka, lan Bupati Muna, Bahrun Bachrun, uga disebutaké ing pernyataan resmi minangka pihak sing melu ing pengakuan situs iki. Keterlibatan telu pejabat tinggi sekaligus nimbulaké pitakonan babagan motif politik ing balik pengakuan budaya sing kudune netral.

Gelar Sangia Tilano Lia Mentaduno duwé makna simbolis sing jero ing basa Muna: “pimpinan pelindung sing sumunar, wicaksana, lan dadi conto kanggo masyarakat umum.” Secara harfiah, “Sangia” nuduhaké sosok sing dipuja, “Tilano Lia” ateges cahya sing sumunar saka jerone guwa, lan “Mentaduno” ngacu marang lokasi sejarah Liang Metanduno. Penetapan gelar iki marang politisi nasional marakaké spekulasi yèn pemerintah pusat lagi ngupaya nguataké basis dukungan ing daerah liwat simbolisme budaya.

Panghargaan iki uga kebetulan karo upaya Menbud nggalang dukungan kanggo proyek museum lan program edukasi sing direncanakake ing Sulawesi Tenggara. Sawetara pihak ngkritik yèn proses pengakuan situs minangka lukisan cadas paling tuwa durung liwat kajian ilmiah sing transparan, nanging dipercepat demi kepentingan politik lan ekonomi lokal.

Analisis Pakar

Minangka wartawan investigasi, aku ndeleng fenomena iki minangka contoh klasik “politik budaya” ing ngendi simbol tradisional dimanfaataké kanggo ngukuhaké jaringan patronase politik. Panghargaan gelar adat marang menteri ora anyar ing praktik politik Indonesia, nanging ing konteks Muna, iki nuduhaké upaya terkoordinasi antara pemerintah pusat lan elit lokal kanggo ngamanaké legitimasi liwat narasi kebudayaan.

Langkah iki bisa ngasilaké loro konsekuensi utama. Kaping pisan, yèn pengakuan situs Liang Metanduno ora didhukung bukti arkeologis sing kredibel, reputasi Indonesia ing panggung internasional bisa kena ancaman. Kapindho, panggunaan gelar adat minangka piranti politik bisa mburamaké wates antarane panghormatan budaya sejati lan instrumentalitas politik, sing bisa nyebabaké rasa curiga ing kalangan masyarakat adat liyané sing rumangsa dipinggiraké.

Ing mangsa ngarep, aku prédhiksi pemerintah bakal nerusaké strategi sing padha ing wilayah liya, nyambungaké proyek infrastruktur utawa kebudayaan karo panghargaan simbolik marang pejabat tinggi. Iki mbutuhaké pengawasan ketat saka lembaga independen lan transparansi ing proses penetapan warisan budaya, supaya ora mung dadi alat legitimasi politik.

Pengawasan publik lan media kudu tetep kritis, nuntut bukti ilmiah sing sah, lan njamin yèn panghargaan adat ora dadi sarana kampanye politik. Mung kanthi cara iki, warisan budaya Indonesia bisa dilestarikaké kanthi autentik, tanpa distorsi dening kepentingan politik jangka pendek.