Skandal Korupsi di Kebon Binatang Surabaya: Satwa Lapar, Karugian Rp10 Miliar, Diréktur Ditahan

Ringkesan Singkat

• Direktur Utama PD TS Kebun Binatang Surabaya Choirul Anwar ditetepkeun tersangka korupsi kalayan dugaan karugian nagara Rp10,2 miliar.
• Modus mark‑up anggaran pakan sasatoan nyababkeun pangurangan pakan, sasatoan kurus, gering, komo maot.
• Kasus ngalibatkeun manipulasi laporan kauangan, jabatan rangkap, jeung persetujuan pangaluaran fiktif ku Diréktur Keuangan.

Surabaya, 22 Juli 2026 – Kejaksaan Tinggi Jawa Timur sacara resmi nétépkeun Choirul Anwar (CA) salaku tersangka dina dugaan korupsi anggaran Kebun Binatang Surabaya (KBS) salila periode 2016‑2024. Nétépkeun éta dituangkan dina Surat Perintah Penetapan Tersangka Nomor TAP‑863/M.5/Fd.2/07/2026 tanggal 21 Juli 2026.

Numutkeun Asisten Tindak Pidana Khusus (Aspidsus) Kejati Jatim I, Gede Punia Atmaja, modus utama nu dipaké CA nyaéta mark‑up anggaran pakan sasatoan. Jumlah pakan nu sabenerna dipasihkeun ka sasatoan dipotong, tapi laporan pertanggungjawaban dijieun siga‑siga teu aya selisih. "Pakan dikurangan, pertanggungjawaban dijieun ku mark‑up," ceuk anjeunna dina Kemis (21/7) peuting.

Akibat prakték ieu, kaayaan kaséhatan sasatoan di KBS turun drastis. Sababaraha sasatoan jadi kurus, gering, komo maot. Fasilitas kebon binatang ogé ngalaman karusakan, kabersihan turun, jeung perawatan jadi teu memadai.

Gede nambahan yén CA ngajabat salaku Diréktur Utama PD TS KBS ti 2016 nepi ka 2024, sakaligus ngarangkep jabatan Diréktur Operasional jeung Diréktur Keuangan. Ku kontrol pinuh kana tilu fungsi konci, anjeunna tiasa maréntahkeun staf akuntansi pikeun ngaluarkeun dana anggaran jeung nyusun laporan fiktif nu nutupan panyalahgunaan.

Pangaluaran teu sah éta, nu diduga disatujuan ku Diréktur Keuangan MN dina taun 2023‑2024, nyababkeun karugian nagara samentawis sabanding Rp10.209.664.735,60, nurutkeun itungan BPKP Propinsi Jawa Timur. Tina total karugian, kira-kira Rp7,4 miliar diperkirakeun dipaké pikeun kapentingan pribadi CA, sanajan rincianna can dipublikasikeun.

Ayeuna, CA ditahan di Rumah Tahanan Klas I Surabaya cabang Kejaksaan Tinggi Jawa Timur ti 21 Juli 2026. Kuasa hukumna, Edward Dewaruci, nyatakeun yén prosés nétépkeun tersangka geus saluyu prosedur jeung boga rencana ngusulkeun panangguhan panahanan sarta pembelaan salajengna.

Analisis Ahli

Kasus ieu nunjukkeun kerentanan struktural dina tata kelola lembaga publik nu ngatur aset strategis saperti kebon binatang. Lamun hiji jalma bisa ngahijikeun tilu posisi eksekutif sakaligus, kontrol internal jadi ampir teu aya. Prakték mark‑up anggaran pakan sasatoan lain saukur palanggaran kauangan; éta langsung ngorbankeun karaharjaan mahluk hirup nu aya dina panangtayungan nagara.

Pengawasan éksternal, hususna ku Badan Pemeriksa Keuangan (BPK) jeung Komisi Pemberantasan Korupsi (KPK), sigana can cukup kuat pikeun ngadeteksi manipulasi ieu salila ampir hiji dekade. Hal ieu nunjukkeun kabutuhan darurat audit dumasar risiko nu leuwih sering, sarta sistem pelaporan anonim nu bisa ngajaga whistleblower di lingkungan pamaréntahan daerah.

Salian ti éta, kasus ieu némbongkeun kumaha korupsi bisa nyababkeun dampak sosial‑ekologis nu lega. Maotna sasatoan, turunana kualitas fasilitas, jeung leungitna kapercayaan publik kana institusi kabudayaan bisa nurunkeun nilai edukatif jeung pariwisata nu kuduna dihasilkeun ku kebon binatang. Pamaréntah daerah kudu gancang ngarumuskeun kawijakan remedial, kaasup rehabilitasi sasatoan nu katelantar jeung tinjauan deui sakabéh kontrak pangadaan pakan.

Panungtungan, penegakan hukum kudu jadi conto pikeun pejabat publik séjénna. Lamun prosés peradilan lumangsung transparan jeung hukuman nu dijatuhkan cukup beurat, mangka efek jera bisa ngurangan insiden sarupa di mangsa nu bakal datang. Tapi, lamun prosésna ngagolak‑golak atawa hukuman dianggap hampang, mangka budaya impunitas bakal terus ngagoréng integritas layanan publik.

Patarosan Anu Sok Ditanyakeun (FAQ)

• Q: Sabaraha total karugian nagara nu diperkirakeun akibat kasus ieu?
  A: Kira-kira Rp10,2 miliar, jeung perkiraan Rp7,4 miliar dipaké pikeun kapentingan pribadi terdakwa.
• Q: Naon waé jabatan nu dipiboga ku Choirul Anwar di PD TS KBS?
  A: Anjeunna ngajabat sakaligus salaku Diréktur Utama, Diréktur Operasional, jeung Diréktur Keuangan.
• Q: Kumaha dampak korupsi ieu kana sasatoan di Kebun Binatang Surabaya?
  A: Sasatoan ngalaman kakurangan pakan, turunana kaayaan kaséhatan, nepi ka maot; fasilitas kebon binatang ogé jadi teu terawat.