Pajak Tentara? Koalisi Sipil ngagelar: Babinsa jadi pangawas pajak, ancaman demokrasi!

Ringkesan Singkat

• Koalisi sipil nampik SE-8/PJ/2026 nu ngalibetkeun Babinsa TNI dina pangawasan patuh pajak, nyebut éta ngabalukarkeun wates sipil-militer jadi teu jelas jeung poténsial ngintimidasi warga.
• Koalisi nitenan yén ngalibetkeun aparat pertahanan dina pajak téh bertentangan jeung UU TNI, prinsip supremasi sipil, jeung résiko palanggaran kerahasiaan data wajib pajak.
• Maranehna nyabut katangtuan, ménta evaluasi kawijakan pajak nu ngalibetkeun TNI/Polri, jeung nuntut transparansi sarta mékanisme pangawasan dumasar data nu bisa diaudit.

Koalisi Masyarakat Sipil Reformasi Sektor Kaamanan negeskeun keberatan kana surat edaran DJP Nomer SE-8/PJ/2026 nu muka rohangan ngalibetkeun Babinsa TNI jeung Bhabinkamtibmas Polri dina ngawangun jaringan informasi pajak.

Pernyataan babarengan koalisi, nu ngawengku YLBHI, Amnesty International Indonesia, KontraS, Imparsial, ICW, Setara Institute, ICJR, LBH Pers, jeung Aliansi Jurnalis Independen (AJI) Indonesia, nyatakeun yén kawenangan pajak kudu tetep aya dina otoritas pajak jeung aparat penegak hukum sipil nu boga prosedur nu terukur jeung mékanisme keberatan.

Koalisi negeskeun yén ngalibetkeun Babinsa dina ranté pangumpulan informasi sabenerna ngarobah pendekatan sukarela jadi pendekatan kaamanan, nu bisa nimbulkeun intimidasi hususna ka kelompok rentan kawas patani, nelayan, jeung UMKM.

Maranehna ogé nyorot résiko palanggaran Kerahasiaan data wajib pajak, sabab data panghasilan, aset, jeung transaksi nu sénsitip bisa bocor atawa dipaké salah nalika dikumpulkeun ngaliwatan jaringan aparat wewengkon nu teu aya dina struktur DJP.

Numutkeun koalisi, ngalibetkeun Babinsa teu saluyu jeung mandat TNI nu ditetepkeun dina UU TNI, nu ngawatesan OMSP kana tugas pertahanan jeung teu ngawengku pangawasan patuh pajak.

Ahirna, maranehna ménta pamaréntah nyabut katangtuan, ngévaluasi kawijakan pajak nu ngalibetkeun aparat pertahanan, jeung ménta Komnas HAM, Ombudsman, sarta lembaga pangawas séjén pikeun ngawas poténsi maladministrasi jeung palanggaran hak.

DJP ngaliwatan Diréktur Jéndral Bimo Wijayanto negeskeun yén keterlibatan Babinsa ngan saukur koordinasi jeung ngawangun jaringan informasi, lain pikeun pamariksaan atawa pangumpul pajak, sarta yén SE ngan pikeun internal DJP.

Analisis Ahli

Salaku wartawan senior nu geus nalungtik rupa-rupa kasus overlapping antara aparat kaamanan jeung administrasi sipil, abdi nitenan léngkah DJP ngalibetkeun Babinsa dina pajak lain ngan inovasi administrasi, tapi sinyal politik nu bahaya. Kahiji, ieu ngabalukarkeun wates kakawasaan nu geus dijamin ku konstitusi: TNI boga mandat pertahanan, lain fungsi fiskal. Ngalebetkeun personel militer kana rangkaian pangumpulan data pajak nyieun precedén dimana aparat kakuatan bisa gampang diperluas kana widang nu saéna sipil, sahingga ngembangkeun budaya militerisasi administrasi publik.

Kadua, dampak psikologis kana masarakat teu meunang dipaléwatan. Sakumaha koalisi nyorot, ayana Babinsa di tingkat désa dina urusan pajak bisa ditafsirkeun minangka bentuk pangawasan nu ngancam, hususna pikeun kelompok nu geus marginal. Ieu teu ngan ngurangan kapercayaan publik kana sistem pajak, tapi ogé muka kasempetan pikeun nyalahgunakeun data sénsitip salaku alat tekanan sosial atawa politik. Dina kontéks Indonesia, dimana data pribadi geus sering jadi objék kampanye politik, muka jalan ieu sarua jeung masihan alat anyar ka pihak nu boga kakawasaan pikeun ngintimidasi warga di handapeun beban pajak.

Katilu, aspék hukum jelas ngalanggar prinsip legalitas jeung transparansi. UU TNI sacara eksplisit ngawatesan Operasi Militer Salian Perang (OMSP) kana tugas nu patali pertahanan jeung kaamanan nagara, teu ngawengku fungsi pajak. SE-8/PJ/2026, sanajan ngan surat edaran internal, nyieun rohangan interpretasi nu bisa diperluas ku pejabat di lapangan tanpa aya pangawasan parlementer atawa yudikatif nu cukup. Tanpa mékanisme keberatan nu jelas jeung tanpa audit mandiri, résiko maladministrasi jadi luhur, jeung ieu bertentangan jeung prinsip nagara hukum nu Indonesia jangji.

Pamungkas, solusi nu ditawarkeun ku koalisi—nyabut katangtuan, nguatkeun pangawasan dumasar data nu transparan, jeung mastikeun unggal kagiatan lapangan dilakukeun ku petugas sipil nu boga wewenang—nyaéta léngkah nu leres jeung kudu langsung diimplementasikeun. Pamaréntah kudu negeskeun deui supremasi sipil, nguatkeun kapasitas DJP ngaliwatan téknologi jeung sumber daya manusa nu profesional, jeung muka jalur dialog jeung masarakat sipil sangkan kawijakan pajak teu deui dianggap minangka alat kakawasaan, tapi minangka jasa publik nu adil jeung akuntabel.

Patanyaan Anu Sering Diajukan (FAQ)

• Q: Naon eusi SE-8/PJ/2026 nu nyababkeun debat?
  A: Surat edaran DJP Nomer SE-8/PJ/2026 muka rohangan koordinasi Babinsa TNI jeung Bhabinkamtibmas Polri dina ngawangun jaringan informasi pikeun pangawasan patuh wajib pajak.
• Q: Naha koalisi sipil nampik ngalibetkeun Babinsa dina pajak?
  A: Maranehna nitenan yén ieu ngabalukarkeun wates sipil-militer jadi teu jelas, poténsial ngintimidasi, ngalanggar UU TNI, jeung nyababkeun résiko palanggaran kerahasiaan data wajib pajak.
• Q: Naon nu dipénta ku koalisi ka pamaréntah ngeunaan kawijakan ieu?
  A: Maranehna ménta nyabut SE-8/PJ/2026, evaluasi lengkep kawijakan pajak nu ngalibetkeun TNI/Polri, sarta pangawasan ku Komnas HAM, Ombudsman, jeung lembaga patali pikeun nyegah maladministrasi jeung palanggaran hak.